صکوک مرابحه

اگر می‌خواهید کالا را قسطی بخرید ولی یک ریال هم ربا ندهید، دقیقاً همان چیزی که ۱۴۰۰ سال پیش پیامبر(ص) تأیید کرد، حالا در بورس ایران با نام صکوک مرابحه منتشر می‌شود.

اوراق مرابحه یکی از کاربردی‌ترین انواع اوراق صکوک است که دارندگان آن به‌صورت مشاع مالک دارایی مالی هستند (همانند اوراق صکوک اجاره) که بر اساس قرارداد مرابحه حاصل شده‌است.به عبارت دیگر می‌توان گفت صاحب این اوراق، مالک آن دارایی است و تا زمانی که سررسید این اوراق به اتمام برسد، خریداران آن در دارایی تقسیم شده سهیم هستند. همچنین این اوراق، سود و بازدهی ثابت را میان مالکین آن دارایی تقسیم می‌کنند. این نوع اوراق را که نشان‌گر مالکیت فرد بر ارایی خاص است، می‌توان در بازار ثانویه‌ای مانند بورس خرید و فروش کرد.

مرابحه به زبان ساده

برای مثال فرض کنید از یک مغازه‌دار هزینه خریداری یک لپ‌تاپ را می‌پرسید و او نیز در پاسخ می‌گوید که لپ‌تاپ را به قیمت هزار تومان خریداری کرده و همچنین ۳۰ تومان بابت هزینه حمل، ۲۰ تومان برای هزینه انبارداری محصول و جمعا ۱۰۵۰ تومان پرداخته است. حال می‌گوید که این لپ‌تاپ را با قیمت ۱۱۵۰ به شما می‌فروشد یعنی ۱۰۰ تومان سود، به صورت نقد یا اقساط ۱۲ ماهه.

این همان مرابحه است که از زمان پیامبر(ص) بین مسلمانان رواج داشته. اگر مغازه‌دار در هزینه‌ها دروغ بگوید، شما حق فسخ دارید! اگر قسطی بخواهید، سود معمولاً بیشتر می‌شود (کاملاً شرعی).

صکوک مرابحه چطور کار می‌کند؟

۱. شرکت واسط (SPV) کالا را نقدی از تأمین‌کننده می‌خرد.

۲. همان کالا را با سود معلوم و شفاف به شما قسطی می‌فروشد.

۳. شما ۶-۲۴ ماه قسط می‌دهید و قسط‌ها به سرمایه‌گذاران می‌رسد.

تمام هزینه‌ها (خرید + حمل + انبار) در امیدنامه نوشته می‌شود بنابراین اگر یک ریال دروغ باشد، همه می‌توانند فسخ کنند!

انواع اوراق مرابحه:

۱.صکوک مرابحه تأمین مالی

این اوراق، پیشرفته‌ترین ابزار خرید نسیه کالا با سود معلوم و شفاف در بازار سرمایه ایران است.

مکانیزم اجرایی

۱. شرکت شما (بانی) یک نهاد واسط (SPV) تأسیس یا انتخاب می‌کند

۲. واسط از طریق شرکت تأمین سرمایه، اوراق مرابحه را منتشر و وجوه مردم را جمع‌آوری می‌کند

۳. واسط به وکالت از سرمایه‌گذاران، کالای مورد نیاز شما را نقدی از تولیدکننده می‌خرد

۴. همان کالا را نسیه + سود ثابت (مثلاً ۲۰٪) به شما می‌فروشد

۵. شما در سررسیدهای معلوم (۶ تا ۲۴ ماه) مبلغ را از طریق شرکت تأمین سرمایه به دارندگان اوراق می‌رسانید

برای مثال دولت نیاز به خرید۱٬۰۰۰ دستگاه اتوبوس به ارزش ۱٬۰۰۰ میلیارد تومان دارد اما امکان پرداخت به صورت نقد وجود ندارد (محدودیت). در این شرایط می‌توان از صکوک مرابحه تامین مالی به عنوان راه حل شرعی استفاده کرد.

• حجم اسمی اوراق: ۱٬۲۰۰ میلیارد تومان
• تعداد ورقه: ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ورقه ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ تومانی
• قیمت فروش به مردم: ۱٬۰۲۰٬۰۰۰ تومان (۱۸٪ تخفیف فوری)
• هزینه عملیات: ۲۰ میلیارد تومان
• مبلغ خرید اتوبوس: ۱٬۰۰۰ میلیارد تومان (نقدی)
• قیمت فروش نسیه به دولت: ۱٬۲۰۰ میلیارد تومان (یک‌ساله)

نتیجه برای سرمایه‌گذار:

• خرید ورقه: ۱٬۰۲۰٬۰۰۰ تومان
• دریافت در سررسید: ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ تومان
• سود تضمینی سالانه: ۱۷.۶٪
• امکان فروش فوری در بازار ثانویه فرابورس

هرچه به سررسید نزدیک‌تر می‌شویم، قیمت ورقه به ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ تومان نزدیک‌تر می‌شود.

اعتبار شرعی و قانونی

• بازار اولیه: خرید نقدی و فروش نسیه کالا که ۱۰۰٪ مورد تأیید مراجع و کمیته فقهی است.
• بازار ثانویه: خرید و فروش دین که با مجوز رسمی سازمان بورس و تأیید کمیته فقهی صورت می‌گیرد.
• قابلیت خرید توسط بانک‌ها: بانک‌های تجاری و بانک مرکزی مجاز به خرید و فروش برای مدیریت نقدینگی و عملیات بازار باز هستند.

مزایای رقابتی نسبت به تسهیلات بانکی

شاخص	صکوک مرابحه تأمین مالی	تسهیلات بانکی
زمان تأمین مالی	۲۳ روز	۹۰-۱۲۰ روز
نرخ سود	۱۷.۶-۱۹٪ (ثابت)	۲۳-۲۷٪
اثر در ترازنامه	خارج از بدهی	افزایش بدهی
وثیقه	خود کالا	ملک + چک
امکان خروج زودهنگام	فروش در فرابورس	غیرممکن

صکوک مرابحه تامین مالی برای شرکت‌های تولیدی که به مواد اولیه وارداتی نیاز دارند، پتروشیمی و فولاد‌سازان برای خرید تجهیزات، دولت و شهرداری‌ها برای پروژه‌های زیرساختی و هلدینگ هایی که می‌خواهند بدون افزایش بدهی، سرمایه در گردش تامین کنند ابزار مهم و مناسبی است.

۲. صکوک مرابحه تأمین نقدینگی

این اوراق، تنها ابزار رسمی بازار سرمایه ایران است که به شما اجازه می‌دهد دارایی‌تان را بفروشید، همان لحظه پول نقد بگیرید و دوباره قسطی بخرید و هیچ بدهی بانکی در ترازنامه ثبت نشود.

مکانیزم اجرایی

۱. شرکت شما (بانی) یک نهاد واسط (SPV) تأسیس می‌کند

۲. واسط با انتشار اوراق مرابحه، ۱۰۰ میلیارد تومان از مردم جمع‌آوری می‌کند

۳. واسط دارایی شما (مثلاً هواپیما، کارخانه، زمین) را نقدی به قیمت ۱۰۰ میلیارد می‌خرد

۴. همان دارایی را ۱۲۰ میلیارد تومان نسیه یک‌ساله به شما می‌فروشد

۵. شما ۱۲ ماه فرصت دارید ۱۲۰ میلیارد را قسطی بپردازید

در این مثال واقعی، شرکت هواپیمایی ماهان با نیاز فوری به ۱۰۰ میلیارد تومان نقدینگی برای تعمیرات ناوگان مواجه بود. این شرکت با بهره‌گیری از دارایی ارزشمند خود – یک فروند Boeing 737-300 به ارزش روز ۱۰۰ میلیارد تومان – توانست از طریق ساختار اوراق مرابحه، نقدینگی مورد نیاز را در کوتاه‌ترین زمان تأمین کند. فرآیند کامل در ۲۶ روز به انجام رسید و سرمایه‌گذاران نیز از سود تضمینی ۲۰ درصدی و امکان فروش فوری در فرابورس بهره‌مند شدند.

فرآیند گام‌به‌گام تأمین مالی (۲۶ روز)

روز ۱: تأسیس نهاد واسطه (SPV)

روز ۷: انتشار ۱۲۰ میلیارد تومان اوراق مرابحه

روز ۱۰: خرید نقدی هواپیما توسط نهاد واسطه (۱۰۰ میلیارد تومان به حساب ماهان)

روز ۱۱: فروش نسیه یک‌ساله هواپیما به ماهان (۱۲۰ میلیارد تومان)

روز ۳۶۵: تسویه نهایی توسط ماهان (۱۲۰ میلیارد تومان به صورت قسطی یا یکجا)

مزایای سرمایه‌گذاران

• سود تضمینی: ۲۰٪ سالیانه (پرداخت در سررسید)
• امنیت سرمایه: پشتوانه ۱۰۰٪ دارایی فیزیکی (هواپیما با مالکیت مشاع تا سررسید)
• نقدشوندگی بالا: امکان
• فروش فوری اوراق در بازار فرابورس ایرانمالکیت مشاع: سرمایه‌گذاران تا زمان تسویه نهایی، مالک مشاع هواپیما هستند

مزایای رقابتی نسبت به تسهیلات بانکی

شاخص	صکوک مرابحه تأمین نقدینگی	وام بانکی
زمان نقد شدن دارایی	۲۶ روز	۹۰-۱۵۰ روز
نرخ سود	۱۹-۲۱٪ (ثابت و معلوم)	۲۳-۲۷٪
اثر در ترازنامه	خارج از بدهی	افزایش بدهی
وثیقه	خود دارایی	ملک + چک + ضامن
ثبت در صورت‌های مالی	فروش دارایی + اجاره	بدهی جدید

برای شرکت‌هایی که به دنبال عدم افزایش بدهی در ترازنامه، نقدینگی ۰۰٪ فوری، تضمین سود سرمایه‌گذاران، بازگشت دارایی در پایان دوره و امکان تکرار نامحدود هستند، این ابزار بسیار مناسب است.

۳. صکوک مرابحه تشکیل سرمایه شرکت‌های تجاری

این اوراق، تنها ابزار رسمی بازار سرمایه ایران است که به شرکت‌های تجاری اجازه می‌دهد سرمایه دائمی جذب کنند، درست مثل افزایش سرمایه از محل آورده نقدی، اما کاملاً شرعی، بدون ربا و بدون ثبت بدهی.

مکانیزم اجرایی

۱. فروشگاه زنجیره‌ای شما (بانی + ناشر) اوراق مرابحه بدون سررسید منتشر می‌کند

۲. مردم پول می‌دهند و شما به وکالت از آن‌ها کالا می‌خرید

۳. کالا را نقدی از تولیدکننده می‌خرید سپس به‌صورت نسیه + سود به مشتری می‌فروشید

۴. سود فروش را سالانه محاسبه می‌کنید

۵. ۳-۵٪ حق‌الوکاله برمی‌دارید و بقیه را بین دارندگان اوراق تقسیم می‌کنید

۶. اصل سرمایه برای همیشه در شرکت می‌ماند!

مثال شهروند

هدف: تکمیل سرمایه تجاری ۵۰۰ فروشگاه

روش: انتشار صکوک مرابحه تشکیل سرمایه (بدون سررسید)

نتایج سال اول:

• جذب سرمایه: ۱,۲۰۰ میلیارد تومان
• میانگین سود تجاری: ۲۷٪
• حق‌الوکاله شهروند: ۴٪
• سود توزیع‌شده به دارندگان اوراق: ۲۳٪ سالانه
• دارایی شرکت: ترکیبی از نقد + کالا + مطالبات
• مالکیت: دارندگان اوراق مشاع مالک تمام دارایی هستند
• معامله: هر لحظه در فرابورس (مثل سهام)

این ابزار برای فروشگاه‌های زنجیره‌ای (هایپراستار، رفاه، شهروند)، شرکت‌های پخش دارو و مواد غذایی، هلدینگ‌های تجاری با حاشیه سود بالا و شرکت‌‌هایی که می‌خواهند بدون کاهش درصد مالکیت مدیران، سرمایه دائمی جذب کنند مناسب و کاربردی است.

۴. صکوک مرابحه رهنی

این اوراق، تنها ابزار رسمی بازار سرمایه برای بانک‌ها و شرکت‌های لیزینگ است که تمام تسهیلات مرابحه (فروش اقساطی) رهنی را یکجا به پول نقد تبدیل می‌کند بدون ثبت هیچ بدهی جدیدی.

مکانیزم اجرایی

۱. بانک/لیزینگ شما (بانی) یک نهاد واسط (SPV) تأسیس می‌کند

۲. واسط اوراق مرابحه رهنی منتشر می‌کند و وجوه سرمایه‌گذاران جمع‌آوری می‌شود

۳. واسط به وکالت از سرمایه‌گذاران، کل پرتفوی تسهیلات مرابحه رهنی شما را با تخفیف (تنزیل) خریداری می‌کند

۴. پول نقد همان روز به حساب بانک/لیزینگ واریز می‌شود

۵. بانک/لیزینگ متعهد می‌شود قسط‌های مشتریان را وصول کرده و در سررسیدهای معلوم به دارندگان اوراق برساند

۶. سرمایه‌گذاران تا سررسید سود می‌گیرند یا هر لحظه در فرابورس می‌فروشند

مزایای رقابتی نسبت به فروش مستقیم پرتفوی

شاخص	صکوک مرابحه رهنی	فروش مستقیم پرتفوی
زمان نقد شدن	۲۱ روز	۹۰-۱۸۰ روز
تخفیف تنزیل	۲.۵-۳.۲٪	۸-۱۲٪
اثر در ترازنامه	پاک‌سازی کامل	کاهش دارایی
قابلیت تکرار	نامحدود	محدود
نقدشوندگی سرمایه‌گذاران	فرابورس لحظه‌ای	بسیار پایین

صکوک مرابحه رهنی برای بانک‌های تجاری و تخصصی، شرکت‌های لیزینگ خودرو و تجهیزات، موسسات اعتباری با پرتفوی مرابحه بالای ۵۰۰ میلیارد تومان و بانک‌هایی که می‌خواهند نسبت کفایت سرمایه را ارتقا دهند ابزار کارآمد و مناسبی است.