صکوک قرضالحسنه چیست؟
اوراق قرضالحسنه نوعی اوراق بهادار بانام است که کاملا بر پایه عقد شرعی قرض بدون هیچگونه بهره، سود یا جایزه منتشر میشود. به بیانی سادهتر، ناشر معتبر اوراق را منتشر میکند، از شما به اندازه ارزش اسمی پول قرض میگیرد و دقیا همان مبلغ را در سررسید – نه یک ریال بیشتر و نه کمتر – به شما باز میگرداند.
چون این اوراق نوعی از اوراق صکوک هستند، اصل سرمایه شما کاملا تضمین شده، معاف از مالیات و قابل معامله در بورس است.
ماهیت و هدف اوراق قرضالحسنه
این اوراق پلی امن و شفاف میان دو گروه ایجاد میکند:
- فرادی که میخواهند بخشی از ثروت خود را به صورت واقعی و شرعی قرضالحسنه در راه خدا بدهند.
- پروژههای عامالمنفعه و نیازمندان واقعی که به وام بدون ربا نیاز دارند.
به بیانی سادهتر میتوان گفت دولت یا مؤسسه خیریه با انتشار اوراق قرضالحسنه، وجوه خیر مردم را جمعآوری میکند و آن را صرف کارهای بزرگ و ماندگار میکند؛ مانند:
- ساخت مدرسه و بیمارستان
- ازدواج جوانان نیازمند
- درمان بیماران خاص و صعبالعلاج
- کمک به سیلزدگان و زلزلهزدگان
- توسعه مناطق محروم
سپس در سررسید، اصل پول تمام سرمایهگذاران را از بودجه عمومی یا بازپرداخت اقساط وامهای دادهشده، کامل و بهموقع برمیگرداند.
انواع اوراق قرضالحسنه
اوراق قرضالحسنه در دنیا به دو شکل اصلی و کاملاً شرعی اجرا میشود که هر دو نوع، اصل پول را ۱۰۰٪ تضمین میکنند و هیچگونه ربا یا سود ثابت ندارند:
۱. اوراق قرضالحسنه بدون جایزه
- ناشر هیچ اضافهای (حتی بهعنوان جایزه) پرداخت نمیکند و فقط در سررسید اصل پول را برمیگرداند.
- انگیزه خریداران صرفاً ثواب اخروی و کمک به کارهای خیر است.
- نمونه موفق جهانی: دولت مالزی این اوراق را بهصورت کوتاهمدت منتشر میکند، پول را صرف پروژههای عامالمنفعه و خیریه مینماید و در سررسید از بودجه سالانه یا انتشار اوراق جدید، اصل پول را کامل تسویه میکند.
- در ایران نیز تمام اوراق قرضالحسنه فعلی (وزارت اقتصاد، شهرداریها، کمیته امداد و …) دقیقاً از همین نوع بدون جایزه هستند.
۲. اوراق قرضالحسنه با جایزه
- ناشر علاوه بر برگرداندن کامل اصل پول، بهصورت قرعهکشی و در فواصل منظم، جوایز نقدی یا غیرنقدی (مانند خودرو، سفر زیارتی، لوازم خانگی و …) بین دارندگان اوراق توزیع میکند.
- این جوایز کاملاً اختیاری و بدون شرط هستند و بهعنوان هدیه و تشویقی محسوب میشوند، نه سود یا ربا.
- دارندگان اوراق هر زمان که بخواهند میتوانند اصل پول خود را پس بگیرند.
- نمونه موفق جهانی: مصر و سودان سالهاست این مدل را اجرا میکنند؛ مثلاً وزارت برق و پست سودان با این روش پروژههای بزرگ خود را تأمین مالی کرده و مردم هم با انگیزه جایزه و هم ثواب، مشارکت میکنند.
کاربردهای اوراق قرضالحسنه
اوراق قرضالحسنه بهعنوان پاکترین ابزار مالی اسلامی، در سه زمینه اصلی با عملکردی بسیار موفق و کارآمد عمل کرده است:
۱. تأمین مالی پروژههای عامالمنفعه
دولتها، سازمانها و مؤسسات خیریه با انتشار این اوراق، منابع مورد نیاز برای ساخت مدرسه، بیمارستان، مراکز توانبخشی، درمانگاه و پروژههای عامالمنفعه را تامین میکنند. سپس به تدریج از محل بودجه سالانه یا درآمد همان طرحها، یا با انتشار اوراق قرضالحسنه جدید، اوراق سررسید شده را تسویه میکنند.
۲. تامین سرمایه و ایجاد اشتغال برای اقشار درآمد
بسیاری از افراد با دریافت سرمایه اندک میتوانند ایدههای خود عملی کرده و کسب و کارهای کوچکشان را راه اندازی کنند و به تدریج اقساط بدهی را بپردازند.
دولتها، بانکهای توسعهای، صندوقهای قرضالحسنه و مؤسسات خیریه با انتشار اوراق قرضالحسنه، پول نیکوکاران را جمعآوری کرده و به افراد واجد شرایط، وام اشتغال پرداخت میکنند.
در نتیجه هزاران شغل ایجاد شده که موجب خروج خانوادهها از چرخه فقر میشود آن هخم بدون یک ریال ربا.
۳. کمک به نیازهای ضروری و فوری مردم
بسیاری از مردم در طول زندگی با نیازهای ضروری و فوری روبهرو میشوند. اگر در چنین مواقعی، مبلغی به عنوان قرض بدون بهره در اختیارشان قرار گیرد، میتوانند مشکل خود را حل کنند و سپس از محل درآمد خود، اصل پول را بازپرداخت نمایند.
صندوقهای قرضالحسنه، بانکها و مؤسسات خیریه با انتشار اوراق قرضالحسنه، پول نیکوکاران و خیرین را جمعآوری میکنند و به صورت وام بدون ربا به نیازمندان واقعی میرسانند.
در مجموع اوراق قرضالحسنه یعنی پول شما مستقیما به دست نیازمندان و پروژههای خیر برسد بدون ربا و با تضمین کامل بازگشت اصل سرمایه.
