صکوک چیست؟
کلمه «صکوک» جمع واژه عربی «صَک» به معنای سند و مدرک است و در زبان عربی معادل واژه چک به کار میرود. صکوک نوعی اوراق بهادار اسلامی هستند که مخصوص کشورهای اسلامی طراحی شدهاند و تمام اصول و قوانین شرع مقدس اسلام در آنها رعایت میشود.
مهمترین ویژگی صکوک، مالکیت مشاع (سهم مشترک) دارندگان اوراق در یک یا چند دارایی واقعی (مانند ملک، ماشینآلات، کالا یا پروژه) و منافع و سود حاصل از آن داراییهاست. به بیان ساده، وقتی شما صکوک میخرید، در واقع بخشی از یک دارایی واقعی را مالک میشوید، نه فقط یک طلب با سود ثابت.
چرا اوراق قرضه معمولی در اسلام پذیرفته نیست؟
در اسلام، ربا به شدت حرام است. اوراق قرضه سنتی بر پایه پرداخت سود ثابت (بدون توجه به سود یا زیان واقعی) طراحی شدهاند و به همین دلیل از نظر شرعی باطل هستند. به جای آن، در کشورهای اسلامی ابتدا «اوراق مشارکت» برای تأمین مالی پروژههای عمرانی و تولیدی به وجود آمد که سرمایهگذار در سود و زیان واقعی پروژه شریک میشود.
اما وقتی هدف تأمین مالی، خرید یک دارایی مشخص (مثل کارخانه، زمین یا تجهیزات) یا تأمین نقدینگی یک شرکت باشد، اوراق مشارکت دیگر جوابگو نیست. اینجا دقیقاً جایی است که صکوک وارد میدان میشود و با انعطافپذیری بالای خود، هم کاملاً شرعی است و هم نیازهای متنوع تأمین مالی را پوشش میدهد.
به بیانی سادهتر، صکوک یعنی شما به جای قرض دادن پول و گرفتن سود ثابت، واقعاً در یک دارایی یا پروژه شریک میشوید و هر چقدر آن دارایی سود بدهد، شما هم سود میبرید – کاملاً حلال، شفاف و عادلانه.
امروزه صکوک یکی از سریعترین ابزارهای رشد تأمین مالی اسلامی در جهان و ایران است و انواع مختلفی مانند صکوک اجاره، مرابحه، مشارکت، جعاله و رهنی دارد که هر کدام برای نیاز خاصی طراحی شدهاند.
انواع صکوک
صکوک قرضالحسنه
تنها نوعی از صکوک است که هیچ سود، جایزه یا پاداش مالی به آن تعلق نمیگیرد. صکوک قرضالحسنه کاملاً بر پایه عقد شرعی قرض بدون بهره منتشر میشود. برای مثال شما پولتان را به ناشر قرض میدهید، ناشر هم در تاریخ سررسید دقیقاً همان مبلغ را (نه یک ریال بیشتر) به شما برمیگرداند.
صکوک اجاره
این نوع صکوک اوراق بهاداری است که کاملاً بر پایه عقد شرعی اجاره به شرط تملیک یا اجاره معمولی منتشر میشود. با خرید اوراق صکوک اجاره، شما بهصورت مشاع (مشترک) مالک دارایی واقعی مورد اجاره (ساختمان، زمین، خط تولید، هواپیما، تجهیزات مخابراتی و …) میشوید و ناشر (شرکت یا دولت) همان دارایی را از شما اجاره میکند و اجارهبهای ثابت و مشخصی به شما پرداخت میکند.
صکوک مرابحه
صکوک مرابحه اوراقی است که بر پایه عقد شرعی مرابحه (خرید نقدی و فروش اقساطی با سود معلوم) منتشر میشود. با خرید این اوراق، شما بهصورت مشاع مالک کالایی واقعی (مثل خودرو، مواد اولیه، ماشینآلات، فولاد، سیمان، دارو و …) میشوید که ناشر آن کالا را از شما بهصورت اقساطی و با سود ثابت و از پیش تعیینشده میخرد.
صکوک استصناع
صکوک استصناع اوراقی است که دقیقاً برای جمعآوری پول جهت ساخت یک کالا یا دارایی مشخص منتشر میشود و شما بهعنوان سرمایهگذار، مالک همان کالایی هستید که در حال ساخت است.
صکوک سلف (سلم)
اوراق صکوک سلف دقیقاً یعنی شما پول یک کالا را میدهید و چند ماه دیگر آن کالا را تحویل میگیرید؛ در واقع کالا را پیشخرید میکنید و بانی همین امروز پولش را میگیرد تا کالا را تولید یا تأمین کند.
صکوک منفعت
تنها نوعی از صکوک که شما با آن مالک مقدار مشخصی از خدمات یا منافع آینده یک دارایی بادوام میشوید و نه خود دارایی فیزیکی، صکوک منفعت نام دارد.
صکوک جعاله
این نوع از اوراق، تحت عنوان صکوک جعاله، تنها نوعی از اوراق صکوک است که شما با خرید آن، مالک مشاع یک خدمت خاص و مشخص میشوید که شرکت (جاعل) تعهد کرده آن را انجام دهد و تحویل بدهد.
صکوک رهنی
اوراق صکوک رهنی، اوراقی است که برای خرید اقساط وامهای دارای وثیقه ملکی (مثل وام مسکن، خودرو یا ماشینآلات) منتشر میشود. شما با خرید این اوراق، در واقع صاحب همان اقساط آینده بهعلاوه وثیقه ملکی آن وامها میشوید.
صکوک مساقات
صکوک مساقات اوراقی است که شما با خرید آن، مالک مشاع باغ یا باغهای میوهدار (مثل پسته، گردو، زیتون، خرما، سیب، پرتقال و …) میشوید و باغبان (عامل مساقات) موظف است باغ را نگهداری، آبیاری و هرس کند و محصول نهایی را برداشت نماید؛ سپس محصول یا پول فروش آن طبق نسبت توافقشده بین شما و باغبان تقسیم میشود.
صکوک مضاربه
صکوک مضاربه تنها نوعی از صکوک است که شما سرمایهگذار (ربالمال) میشوید و شرکت یا شخص معتبر (بانی = عامل مضاربه) بهعنوان تاجر حرفهای با پول شما تجارت میکند؛ تمام سود واقعی تجارت (پس از کسر سهم بانی) به شما میرسد.
صکوک مزارعه
صکوک مزارعه اوراقی است که با خرید آن، شما مالک مشاع (سهم مشترک) در زمین زراعی، بذر، کود، آب و تمام نهادههای تولیدی کشاورزی میشوید. کشاورز حرفهای (عامل مزارعه) موظف است زمین را کشت، آبیاری، سمپاشی و برداشت کند. سپس محصول نهایی یا پول فروش آن طبق نسبت توافقشده تقسیم میشود.
صکوک مشارکت
صکوک مشارکت اوراقی است که شما با خرید آن، مالک بخشی از یک دارایی یا پروژه واقعی میشوید و در تمام سود و زیان واقعی آن پروژه تا سررسید شریک هستید.
صکوک خرید دین
اوراق صکوک خرید دین بهترین و پرسرعتترین ابزار بازار سرمایه برای شرکتهایی است که حجم زیادی چک، سفته، قرارداد اقساطی یا اسناد دریافتنی مدتدار دارند و میخواهند همین امروز پولشان را نقد کنند.
صکوک وکالت
اوراق صکوک وکالت، اوراق بهادار با نامی است که بر اساس قرارداد وکالت منتشر شده و نشاندهنده مالکیت مشاع دارندگان در دارایی یا پروژه معین است.
صکوک بیمه اتکایی
صکوک بیمه اتکایی، اوراق بهادار اسلامی است که شرکت بیمه (بانی) بر اساس عقد بیمه وکالت منتشر میکند. بر مبنای این اوراق، بازار بیمه بخشی از ریسک عملیات بیمه اتکایی خود را به سرمایهگذاران بازار سرمایه منتقل میکند.
Add a Comment